Fosfaat en plantengroei
Fosfaat is zeer belangrijk voor de groei, de voortplanting en de energievoorziening van planten en dieren. Zie wikipedia.org/wiki/Adenosinetrifosfaat. Meststoffen bevatten veel fosfaten. Doordat fosfaat zich aan de bodem bindt, hoopt het zich op. Als ook andere voedingsstoffen in de bodem aanwezig zijn, kan fosfaat bijdragen aan een hoge productiviteit van een gewas.
Op stikstof - en kaliarme bodems blijft de rol van fosfaat beperkt. Door stikstofdepositie wordt fosfaat een krachtige productiefactor bij de ontwikkeling van biomassa. Dit stelt natuurbeheer en ecologisch groenbeheer voor grote problemen. De bodems verschralen nauwelijks. Plaggen en het afgraven van bodems is vaak zeer kostbaar en ook niet altijd mogelijk, zeker niet als het fosfaat zich te diep in de bodem heeft opgehoopt. Vooral op voormalige landbouwgronden kan een eenzijdige bemesting verlichting bieden, zolang het fosfaat niet te diep in de bodem is opgehoopt. Gewoonlijk bevatten meststoffen de elementen N, P en K (stikstof, fosfor en kali). Door uitsluitend zeer beperkt stikstof en/of kali toe te dienen, kan het fosfaatgehalte worden teruggedrongen. Voor kleine projecten is dat in de praktijk uit te proberen. Maar als het om grote projecten gaat, is een bodemkundig onderzoek noodzakelijk.
Dit proces wordt ook wel uitmijnen genoemd. Dit is het onttrekken van fosfaat aan de grond door middel van het oogsten en afvoeren van een gewas zonder fosfaatbemesting. Het principe van uitmijnen werd in de jaren tachtig al sterk aanbevolen. (onder meer Londo, 1987, p.26). In die tijd werd er vooral gedacht aan stikstof. Kali lijkt onder de huidige omstandigheden een beter alternatief. Londo wees vooral op de teelt van maïs, maar Italiaans raaigras werd door Prof. Zonderwijk aanbevolen, omdat dit meerdere keren per jaar te oogsten is.
Ook in natte milieus speelt fosfaat een cruciale rol. Fosfaat wordt in natte, door kwelwater gevoede bodems, door ijzerionen gebufferd. Maar door het inlaten van hard, gebiedsvreemd water komt het fosfaat weer vrij en wordt de balans in de vegetatieontwikkeling verstoord. Zie verder bij: Voedselrijk-voedselarm, Waterhardheid en bicarbonaat, Verlaging grondwaterstand via Overzicht bodemfactoren
Zie vooral :
Chardon, W. & F. Sival (2003). Fosfaat: knelpunt voor realisering EHS op voormalige landbouwgronden? De Levende Natuur 104 (6): 267-277.
Eekeren, N. van, G. Iepema & F. Smeding (2007). Natuurherstel in grasland door klaver- en kalibemesting. De Levende Natuur 108 (1): 27-31.
Kemmers, R.H., A.T. Kuiters, P.A., Slim & J.P. Bakker (2006). Is ontgronden noodzakelijk voor natuurherstel op voormalige landbouwgronden. De Levende Natuur 108 (4): 170-175.