---
Een voorlopig schematisch overzicht voornaamste kenmerken van de Nederlandse metselbijen (Osmia en Hoplitis)
Schema is gebaseerd op van der Zanden (1982) en de kenmerken zijn gecombineerd en vergeleken met E.Scheuchl (1996).Voor de figuren wordt voorlopig verwezen naar de hier genoemde bronnen.
Deze pagina is onder constructie
Vrouwtje en mannetje: Scutellum aan de basis aan weerszijden getand; vrouwtje: scopa oranjerood; 1e-3e tergiet met onderbroken haarbanden, 4e-5e met doorlopende haarbanden; mannetje: eerste sterniet met lang doornachtig uitsteeksel : Anthocopa spinulosa
 
Vrouwtjes Mannetjes
Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn
- Scopa rood of rossig - Sterniet 2 of 3 met een doorn of bult
- Scopa geheel of gedeeltelijk zwart - Sterniet 2 of 3 zonder doorn of bult; tergiet 7 met rechte rand
- Scopa wit (soms door stuifmeel geelachtig gekleurd) - Sterniet 2 of 3 zonder doorn of bult; Tergiet 7 met twee tandjes of ingesneden
  - Tergiet 7 met drie tandjes
Bijen geheel/gedeeltelijk blauw, of met duidelijke metaalglans Bijen geheel/ gedeeltelijk blauw, of met duidelijke metaalglans
   
   
   
 
 
 
 
 
 
 
 
---  
Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn (vr)
Scopa rood of rossig
Scopa roodbruin of roodgeel - Kop en thorax met zwarte haren, achterlijf rood behaard:. Osmia bicolor
 
Scopa rood of rossig: geen zwarte beharing middenveld propodeum glanzend
- Clypeus afgeknot, in het midden twee bultjes; scopa roodachtig; lichaam grijsgeelachtig behaard. Osmia leaiana
- Clypeus boogvormig ingesneden, met een middentand. Osmia nivetea
 
Scopa rood of rossig: geen zwarte beharing middenveld propodeum mat
- Scopa oranje rood; achterlijf met aanliggende rossige haarbanden: Osmia aurulenta
- Scopa roestgeel/bruinachtig geel; lichaam bruinachig behaard; middenveld propodeum glanzen; mesonotum zeer dicht gepuncteerd; laatste sterniet gekarteld/gezaagd; achterrand kop met scherpe opstaande lijst: Hopites tridentata
- Scopa roodachtig; clypeus met aan weerszijden een schuin naar binnen gebogen doorn (de grootte hiervan is nogal variabel), daartussen een glanzende, verdikte richel. Osmia cornuta
 
  Terug
 
 
 
 
----  
Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn (vr)
Scopa geheel of gedeeltelijk zwart
- Scopa rood op de voorste en zwart op de laatste buiksegmenten; lichaam geelbruin behaard, het 4e-6e tergiet zwart behaard: Anthocopa villosa
 
Scopa geheel zwart
  middenveld propodeum glanzend
- Scopa geheel zwart, middenveld propodeum glanzend; clypeus boogvormig ingesneden. Bovenkant kop en borststuk roodbruin behaard; 3e-6e tergiet zwart behaard; sporen geelbruin: Osmia xanthomelana
- Scopa geheel zwart, middenveld propodeum glanzend - Clypeus afgeknot, in het midden iets ingebogen. Alleen tergiet 1 met donkere haren: Osmia maritima
  middenveld propodeum mat
- Scopa geheel zwart, middenveld propodeum mat - achterlijf smal, soms met iets blauwe weerschijn, ijl gepuncteerd: Osmia parietina
- Scopa geheel zwart, middenveld propodeum mat - achterlijf breed, duidelijk gepuncteerd; lichaam bruinachtig behaard; 6e tergiet aanligend grijs behaard: Osmia uncinata

 
  Terug
 
 
 
----  
Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn (vr)
Scopa wit (soms door stuifmeel geelachtig gekleurd)
- Lichaam bleek grijsbruinachtig behaard, achterlijf glanzend; clypeusrand getand of gezaagd, middenveld propodeum mat; Sterniet 6 met de zijranden aan het einde omlaaggebogen en eindigend in een puntje. Hoplitis adunca
- Lichaam witachtig behaard, 1e-4e tergiet met haarbanden, 5e-6e tergiet aanliggend behaard; clypeusrand getand of gezaagd, middenveld propodeum mat; Sterniet 6 vlak, uiteinde stomp Clypeus met een gladde, ongepuncteerde middenlijn Hoplitis ravouxi.
- Lichaam wit behaard ; clypeusrand getand of gezaagd, middenveld propodeum mat; Clypeus geheel gepuncteerd, zonder gladde middenstreep: Hoplitis anthocopoides
 
Clypeusrand ingesneden of afgerond, middenveld propodeum mat of glanzend
- Kop en borststuk bruinachtig behaard; tergieten met witte haarbanden; Clypeusrand gebogen en met afgeschuinde rand: Anthocopa papaveris
- Lichaam slank en witachtig behaard; tergieten met onderbroken haarbanden; clypeusrand licht ingesneden, sporen zwart; achterlijf smal. Antennelid 2 even lang als lid 3; spoor achterschenen zwartbruin: Hoplitis leucomelana
- Kop en borststuk wit behaard; 1e-4e tergiet met witte haarbanden; sporen achterschenen geelachtig bruin; achterlijf breed. Antennelid 2 half zo lang als lid 3: Hoplitis claviventris
 
  Terug
 
 
 
 
---  
Kleur geheel of gedeeltelijk blauw, of met duidelijke metaalglans (vr)
Achterlijf met lange afstaande beharing, geen duidelijke haarbanden aan de randen van de rugsegmenten
- Clypeus met in het midden van de rand een tweedelig verlengstukje, bovendien aan beide zijden een lange, binnenwaarts gebogen tand; scopa roodachtig; kop en 4e-6e tergiet zwart behaard; borststuk en 1e-3e tergiet bruin/bruinachtig behaard . Osmia rufa
 
 
Achterlijf met korte aanliggende beharing
- Scopa zwart, middenveld propodeum mat: lichaam grotendeels geelbruin behaald en met een (zwak) blauwgroene metaalkleur: Osmia parietina
- Scopa zwart, middenveld propodeum glanzend; Lichaam met blauwe metaalglans; tergieten met haarbanden: Osmia caerulescens
- Scopa rood; clypeus afgeknot, in het midden twee bultjes: Osmia leaiana
 
 
  Terug
 
 
 
 
 
---  
Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn (m)
Op sterniet 2 of 3 een doorn of bult
- Sterniet 3 met spitse doorn; eindrand 4e-5e sterniet uitgerand (5e is meer een ovale inkeping). Tergiet 7 rechthoekig; lichaam geelbruin behaard, 3-7 tergiet zwart behaard: hoplitis villosa
- Kop en borststuk bruinachtig behaard; sterniet 2 met een brede, tandvormige bult, 7 tergiet met duidelijke groef, sporen achterschenen geelachtig bruin: Hoplitis claviventris
 
 
 
 
  Terug
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
----  
Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn (m)
sternieten zonder bultjes of uitstekels
Tergiet 7 met rechte rand
  Laatste antennelid omgebogen en puntig
- Lichaam geelbruin behaard, tergieten met gedeeltelijk onderbroken haarbanden; 6e tergiet opzij met tanden; clypeusrand glad in het midden iets ingedrukt; spoor achterschenen zwartbruin: Hoplitis leucomelana
 
  Laatste antennelid recht en cilindrisch, clypeusrand met tandjes
- Lichaam bruin, maar verblekend behaard; sporen van de achterdijen zwart: Hoplitis adunca
- Lichaam vuilgeelachtig behaard, tergieten met haarbandjes; 6e sterniet met twee tandjes opzij;sporen geelbruin; tweede antennelid 1,5 maal zo lang als breed Hoplitis anthocopoides
- Lichaam bruinachtig behaard; 1-5 tergiet met haarbanden; 6e tergiet met tanden opzij; 5e sterniet met duidelijke gleuf; sporen bleek of roodbruin Tweede antennelid even lang als breed: Hoplitis ravouxi
 
  Terug
 
 
 
 
 
 
---  
Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn (m)
Tergiet 7 met twee tandjes of ingesneden
Tergiet 6 met hoektanden
  middenveld propodeum mat; llchaam grotendeels geelgrijsachtig beheerad. Osmia aurulenta
  lichaam geelbruin behaard; 6e tergiet met tandjes opzij; 7e tergiet tweelobbig; middenveld propodeum glanzend: Hoplitis papaveris
Tergiet 6 zonder hoektanden
- Derde metatars zonder tand. Osmia bicolor
Derde metatars aan de voorrand, iets voorbij het midden met een knobbelachtig tandje en versmald aan de basis.
middenveld propodeum (matig) glanzend
- Aan de onderzijde van de antenneleden een heel fijne, verspreide en afstaande beharing; 6e sterniet met een bultachtige uitstulping; 2e-7e tergiet bruin behaard; lichaam verder grijsachtig behaard. Osmia maritima
- Zonder deze beharing op de antennen; 7e tergiet met 2 tanden; lichaam roodbruin behaard; eindranden tergieten met haarbanden: Osmia xanthomelana
middenveld propodeum mat
  7e Tergiet slechts licht ingesneden, niet duidelijk tweedelig; lichaam geelgrijs behaard: Osmia uncinata
  7e Tergiet diep ingesneden, duidelijk tweedelig; lichaam grotenteels geelbruin behaard en met een zwak blauwgroene metaalkleur: Osmia parietina

  Terug
 
 
 
 
----  
Bijen zwart, zonder metaalachtige glans of weerschijn (m)
- Tergiet 7 met drie tanden de middelste tand duidelijk langer dan de zijwaartse tanden; lichaam bruinachtig behaard; achterrand kop met scherpe opstaande lijst; het tweede vlaglid duidelijk langer dan het derde: Hopites tridentata
 
 
 
  Terug
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
----
Lichaam geheel of gedeeltelijk blauw, of met duidelijke metaalglans (m)
 
Tergiet 6 en 7 zonder insnijding, achterlijf met lange, afstaande beharing
- Thorax met zwarte haren: Osmia cornuta
- Bovenkant lichaam met een blauwgroenachtige glans en grotendeels bruinachtig behaard; thorax zonder zwarte haren: Osmia rufa
 
Tergiet 7 met twee tanden
- middenveld propodeum aan de basis ondiep en smal geplooid, geen duidelijke dwarsribbels in de plooi; lichaam met groengouden metaalglans: Osmia caerulescens
   
- middenveld propodeum aan de basis met een brede en diepe groef, waarin grove dwarsribbels; eindrand 3e-5e tergiet met haarbandjes; 7e tergiet met twee tanden op het eind; achterste metatars iets voorbij het midden aan de voorrand met een tandje (meestal verborgen in de beharing)
  - Tergiet 3 met zeer dunne haarbandjes, die de eindrand vrijlaten; 1e en 2e tergiet dicht gepuncteerd, de punt-tussenruimten ongeveer gelijk aan de halve puntbreedte: Osmia nivetea
  - Haarbandjes op tergiet 3 langer en dichter bereiken de eindrand. 1e en 2e tergiet dichter gepuncteerd; tussenruimten 2-3 maal de puntdoorsnede; lichaam met groengouden metaalglans; lichaam roodbruin behaard: Osmia leaiana
 
 
  Terug