| Inhoud en structuur Cd-rom bij Plantenvademecum (Koster, 2007) | ||
| Betekenis groene ruimte Inclusief stadsbomen | Betekenis van de groene ruimte -- Info | |
| Betekenis bomen voor welzijn en gezondheid -- Info | ||
| Kruidachtige begroeiingen | ||
| Graslandvegetaties -- Info | ||
| Ruigten -- Info | ||
| Water-, verlandings- en oevervegetaties | Watervegetaties -- Info | |
| Bos- & struweelachtige begroeiingen | Bosgemeenschappen -- Info | |
| Faunavriendelijk beheer | Faunavriendelijk beheer -- Info | |
| WERKPLAATS | Werkplaats -- Info | |
| Literatuur | Literatuur -- Info | |
| Info Toelichting |
|
| Info bij: Zoek plant & beheertype |
| Met behulp van deze zoekfunctie kan via de plantennamen gezocht worden naar teksten en foto's van beheertypen waarin deze plantensoort voorkomt. In de navigatiebalk van dit plantenregister, zijn de meeste links die betrekking hebben op de beheertypen van grasland, ruigten, pioniervegetaties, water- en verlandings vegetatie en bos en struweel afzonderlijk te openen. Voor andere aspecten of een beter overzicht moeten de volledige hoofdstukken worden geopend via de startpagina (Home). |
|
| Info bij: Literatuur |
| Het tot stand komen van de inhoud van deze Cd-rom is mede gebaseerd op vele bronnen die de laatste decennia tijdens onderzoek van de auteur zijn geraadpleegd en bij adviezen een rol hebben gespeeld. Omdat er op deze Cd-rom is gekozen voor korte teksten, die gewoonlijk niet langer zijn dan ca. 20 regels, is in de meeste gevallen afgezien van literatuurverwijzingen in de tekst zelf. Dat is toelaatbaar, omdat deze Cd-rom sterk op de praktijk is gericht. In de hoofdstukken en op de pagina's is meestal een beperkt aantal referenties opgenomen. Als compromis is het overzicht van de geraadpleegde literatuur in thema's en subthema's opgesplitst. De relatie tussen de tekst en de gebruikte bronnen wordt daardoor beter zichtbaar. |
|
|
| Info: Betekenis groene ruimte voor welzijn en gezondheid |
| Wetenschappelijk onderzoek heeft aannemelijk gemaakt dat groen (parken, bomen etc.) bijdraagt aan gezondheid en welzijn van mensen. Dit onderzoek levert argumenten op om vooral de stedelijke omgeving groener te maken en bij het ontwerp en beheer rekening te houden met de potentiële betekenis van groen. De groene omgeving moet aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen om de betekenis te kunnen vervullen. Een goede argumentatie kan bijdragen aan beter en eventueel meer groen in de stedelijke omgeving. |
| Sluit dit venster |
|
| Info: Betekenis bomen voor welzijn en gezondheid |
| Bomen hebben voor- en nadelen. Het lijkt er vaak op dat alleen de nadelen tellen. Maar ook als men alleen de voordelen ziet, wordt er vaak geen of onvoldoende rekening gehouden met de eisen die bomen aan het milieu stellen. Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek wordt de betekenis van bomen samengevat. Dit hoofdstuk geeft argumenten om bomen zowel boven- als ondergronds meer ruimte te geven. Sluit dit venster |
|
| Info: Pioniervegetaties |
| Pioniervegetaties bestaan meestal uit een- en tweejarige soorten die zich als eerste op een kale, net drooggevallen, opgespoten bodem of in een onbegroeid milieu vestigen. De belangrijkste betekenis van natuurlijke pioniervegetaties is wellicht, dat ze de dynamiek als gevolg van waterstromingen en klimaat verminderen en daardoor bodem en substraat stabiliseren waardoor andere vormen van plantengroei mogelijk worden gemaakt. Pioniervegetaties zijn belangrijke indicatoren voor de actuele bodemeigenschappen. Voor akkerbouwers en volkstuinders is het voorkomen van eenjarige akkerkruiden een goede indicator in welke richting de conditie van de bodem zich ontwikkelt. Veel pionierplanten zijn van esthetische waarde. Sluit dit venster |
|
| Info: Plantendatabase |
| Deze database bevat plantensoorten die door bijen en vlinders worden bezocht. Honingbijen spelen als metafoor voor de mens-natuur relatie een centrale rol (zie inleiding Plantenvademecum). Waar honingbijen vliegen zijn vrijwel altijd andere bloembezoekende insecten aanwezig. Deze database beperkt zich tot planten voor bijen en dagvlinders. De database bevat ca. 860 inheemse en 650 uitheemse plantensoorten waarvan er op 1150 plantensoorten honingbijen, op 750 plantensoorten hommels en op 450 plantensoorten andere bijen zijn waargenomen. Op 380 plantensoorten zijn ook foeragerende dagvlinders waargenomen. In totaal heeft het voorgaande betrekking op ca. 1200 plantensoorten. De overige 350 zijn inheemse plantensoorten, die voor bloembezoek van bijen en vlinders niet of minder van belang zijn, maar een rol spelen in het herkennen van bodemeigenschappen en "natuurlijke" vegetaties en het beheer daarvan. |
| Info: Graslandvegetaties |
| Tot in de eerste helft van de 20-ste eeuw was ieder landschap en milieutype gekenmerkt door karakteristieke graslanden. De enorme intensivering van de landbouw, heeft de verschillen genivelleerd tot het niveau van Engels raaigras. In de jaren zeventig kwam door bemoeienissen van prof. dr. P. Zonderwijk het nieuwe berm- en stedelijk graslandbeheer in opkomst. Dat leidde tot bloemrijke bermen met vele zeldzame soorten. Ook in het stedelijk gebied begon vanaf begin jaren tachtig een ander beheer in zwang te raken. Dit proces is niet alleen goed voor de natuur zelf, maar ook voor het welzijn van de mensen, die zich in de natuur ophouden. In dit hoofdstuk wordt ook uitvoerig op het beheer ingegaan. Sluit dit venster |
|
| Info: Ruigten |
| Ruigten worden gedomineerd door hoge (0,7 tot ca 2 m), veelal overblijvende kruiden. In het cultuurlandschap zijn ruigten meestal beperkt tot kleine overhoeken, zoals emplacementen, fabrieks- en haventerreinen en braakliggende terreinen in en rond de bebouwde kom. Verder komen ze vooral voor in lintvormige landschapselementen, waterkanten, vijverranden, spoorsloten, greppels, kanaal- en rivieroevers. Ruigten kunnen zeer bloemrijk, maar ook bloemarm zijn. Meestal groeien ze samen met grassen, riet, brandnetels en distels. Een bloemrijke ruigte komt in het algemeen vrij laat tot bloei. De meeste houtige soorten zijn dan uitgebloeid en ruigten vormen dan vaak de laatste bloeiende elementen in het landschap. Vele vormen van zowel bloemrijke als bloemarme ruigten kunnen bijdragen aan de kwaliteit van het landschap. Sluit dit venster |
|
| Info: Watervegetaties |
| Samen met de informatie over natte delen uit de andere hoofdstukken wordt in dit hoofdstuk een overzicht gegeven van de elementen die in een natte omgeving een rol spelen bij het ontwerp en het beheer. Alles bij elkaar is het een digitaal stalenboek voor de natte ontwerpbouwstenen en het onderhoud daarvan. We beperken ons niet alleen tot het water, maar er wordt ook ingegaan op begroeiingen op natte bodems. Het is niet de bedoeling om dit tot in de kleinste details te doen, maar meer gericht op aandachtspunten en de grote lijnen. Men kan zien wat er binnen handbereik ligt en waar men op moet letten als we met de natte omgeving bezig zijn. De inhoud van dit hoofdstuk is meer gericht op motivering dan op de overdracht van gedetailleerde kennis. Voor het laatste verwijzen we naar de literatuur. Via dit hoofdstuk zijn de pagina's over de andere beheertypen op natte bodems te openen. Sluit dit venster |
|
| Info: Bosgemeenschappen |
| Beplantingen vormen het frame van vrijwel iedere groenstructuur in stad en dorp. Door beplantingen krijgen veel landschappen kwaliteiten die ze anders niet zouden hebben. Wat is een stad of landschap zonder bomen of struiken? Vooral in het stedelijk landschap zijn ze voor de leefbaarheid onmisbaar. Hierbij gaat het niet alleen om beplantingen die speciaal zijn aangelegd ten behoeve van stedelijke functies en betekenissen, maar ook om oude landschappelijke beplantingen die bij stadsuitbreiding in het stedelijk landschap worden opgenomen. Zowel stedelijke als landschappelijke beplantingen zullen bij toenemende verstedelijking en recreatie voor de inrichting van de groene omgeving steeds belangrijker worden. In dit hoofdstuk zal worden ingegaan op verschillende aspecten van zowel bestaande begroeiingen als nieuwe beplantingen. Sluit dit venster |
|
| Info: Faunavriendelijk beheer |
| De fauna verhoogt de belevingswaarde van de leefomgeving en geeft de stedeling enig inzicht in natuurlijke processen. Een gevarieerde fauna draagt bij aan een zeker biologisch evenwicht van de stad. Vogels en allerlei rovende insecten vangen veel bladluizen, roofvogels hebben een regulerende invloed op de muizenstand. De stad is echter ook een milieu voor zeldzame en bedreigde diersoorten. Redenen genoeg om een gevarieerde fauna te bevorderen. Vegetatiebeheer is faunabeheer. Ingrijpen in de vegetatie heeft altijd gevolgen voor de fauna. Het gaat om veranderingen, die op kunnen treden in het voedselaanbod, mogelijkheid tot voortplanting, het bieden van schuilplaatsen, migratiemogelijkheden, veranderingen in het microklimaat en de mogelijkheid tot oriëntatie. Het beïnvloeden van de ontwikkeling of een wijziging in de structuur van de vegetatie heeft altijd gevolgen voor diersoorten. We moeten dus bij vegetatiebeheer steeds zoveel mogelijk rekening houden met de fauna. In veel gevallen is dat zelfs wettelijk verplicht. Sluit dit venster |
|
| Info: Werkplaats |
Studenten, startende professionals en anderen die willen participeren in planning, ontwerp en beheer van de groene buitenruimte moeten in korte tijd leren omgaan met beplantingen of moeten daarvan de achtergronden kunnen begrijpen. Deze digitale werkplaats geeft daarbij een steuntje in de rug. In de "werkplaats" ligt het accent op houtige begroeiingen omdat deze de meest complexe groene landschapselementen zijn waar we mee te maken hebben. Sluit dit venster |
| Inhoud groeiplaatsfactoren |
| Bodemtypen en -structuur: Basale bodemtypen -- laagveen en hoogveen, zand en klei, Overzicht korrelgrootte |
| Bodem en bodemvorming: bodem, grond en aarde, horizonten, veengronden, podzolgronden, brikgronden, eerdgronden, vaaggronden, gley, tuingrond. |
| Bodemeigenschappen: Bodemvruchtbaarheid, kalk, humus, slootbagger, humusgehalte en bodem vruchtbaarheid, bodemleven, voedselrijk-voedselarm, fosfaat en plantengroei, water voor plantengroei, bodemvochtigheid, verlaging grondwaterstand. |
| Water en natte milieus: Waterkwaliteit, watertoevoer, waterhardheid en bicarbonaat, etc. |
De link werkplaats die toegang geeft tot groeiplaatsfactoren is op de startpagina's opgenomen - Sluit dit venster |
| Structuur van bos voor fauna en beleving |
| Bos en bosachtige begroeiingen worden in relatie tot welzijn en gezondheid van mensen, steeds meer gewaardeerd. Voor deze waardering is de structuur van het bos van grote betekenis. Veel bomen op een plek maken dat een bos wellicht economisch en ecologisch van betekenis is, maar een bos dat bijdraagt aan gezondheid en welzijn van mensen vraagt om een grote structurele diversiteit. Dit is een belangrijk uitgangspunt voor het ontwikkelen van bos- en struweelachtige beplantingen. Deze pagina geeft informatie over de structuur, het karakter van beplantingen en de betekenis van deze groene structuurelementen. De definities en omschrijvingen zijn niet absoluut, maar zijn meer te zien als een indicatie, een signalering van aandachtspunten die in het ontwerp en beheer een rol kunnen spelen. Sluit dit venster -- |
|
| Info: Herkenningstabel voor bos en struweel |
| Als we de natuurlijke en halfnatuurlijke bossen en struwelen (bosgemeenschappen) als referentiekader willen gebruiken, moeten we in staat zijn deze bossen te herkennen. Het herkennen van bosgemeenschappen wordt door deze tabel ondersteund doordat de aandacht wordt gevestigd op een aantal samenhangende kenmerken. Het gaat om kenmerken van de boom-, struik- en kruidlaag, de bodem en de locatie in het landschap. Veel bossen wijken af van hun oorspronkelijk natuurlijke of halfnatuurlijke toestand. Door verdroging, vermesting, beheer en gebruik is de floristische samenstelling van deze bossen dan gewijzigd. Dat kan soms lastig zijn voor het herkennen van deze bosgemeenschappen. Lees verder bij herkenningstabel. Sluit dit venster |
|
| Info: Samenvattend overzicht bos en struweel |
| De vegetatie is de ruimtelijke massa van plantenindividuen, in samenhang met de plaats waar zij groeien in een rangschikking die zij uit zichzelf hebben aangenomen (Westhoff, 1965). Dit begrip heeft ook betrekking op begroeiingen waar de structuur door de mens is bepaald, maar waar de soortensamenstelling spontaan is. Dit zijn halfnatuurlijke vegetaties (Westhoff, 1952). Dit heeft onder meer betrekking op bossen waarvan de bomen door mensen zijn aangeplant, maar waar alle andere organismen, waaronder planten, zich spontaan hebben gevestigd en ontwikkeld. Dit overzicht geeft een samenvatting van de houtige vegetaties in Nederland. Deze samenvatting kan naast de herkenningstabel worden gebruikt om houtige vegetaties te identificeren. Sluit dit venster |
|
| Info: Keuzentabel soortensamenstelling beplantingen |
| Deze tabel geeft aan welke houtige soorten in bos-, bosachtige en struweelachtige beplantingen op een bepaald bodemtype kunnen worden toegepast. Deze tabel bevat een link naar het "overzicht bos en struweel in Nederland" en naar de uitvoerige beschrijvingen van bossen en struwelen in Nederland. Als de bodem goed is geïdentificeerd kan aan de hand van deze tabel een soortensamenstelling worden gemaakt. |
| Sluit dit venster |
|
|
| Info: Landschapselementen |
| De ontwikkeling van houtige begroeiingen kan men vaak niet volledig aan de natuur overlaten. Dit wordt in het hoofdstuk “Spontane houtachtige begroeiingen” beschreven. Specifieke functies, de maatschappelijke context en de tijdfactor maken een ontwerp voor aan te leggen begroeiingen vaak noodzakelijk. Om aan de verschillende kwaliteitseisen van de omgeving te voldoen is er een ruime keuze aan begroeiingstypen beschikbaar. Over de namen daarvan bestaat in de praktijk spraakverwarring. Aan de hand van praktijkervaring en een analyse van de Nederlandse vakliteratuur zal worden ingegaan op de begroeiingstypen die het best toegepast kunnen worden in het stedelijk gebied. De maatvoering is gebaseerd op eigen ervaring en in de praktijk gemeten breedtes van struiken. Sluit dit venster |
|
| Info: Tabel afmetingen |
| Deze tabel bevat geen absolute waarde, maar geeft een indicatie van de "minimale"breedte van landschapselementen. Sluit dit venster |
|
| Info: Kruidlaag |
| Deze pagina geeft een overzicht van verschillende kruidachtige vegetaties die in de kruidlaag van kleinschalige beplantingen kunnen worden nagestreefd. In kleinschalige beplantingen, zowel in de woonomgeving als in de eigen tuin, zijn verschillende typen kruidlagen of bodembedekkende begroeiingen mogelijk. Ze kunnen variëren van een bodembedekkende sprei van bosanemonen tot een ruige brandnetelbegroeiing. De eerste beplanting vraagt om een vrij strakke aanpak de laatste om een veel passiever beheer gecombineerd met een ruime plantafstand. In totaal worden er 8 schema's gegeven. |
| Sluit dit venster |
| Info: Aanlegfase |
| Onder de aanlegfase van het bosplantsoen wordt de periode verstaan vanaf de bodembewerking tot en met het sluiten van de beplanting; een periode van ongeveer vier tot zes jaar. De inhoudsopgave geeft een overzicht van de aspecten waar de beheerder mee te maken krijgt. Er wordt onder meer ingegaan op bodembewerking, plantmateriaal en plantafstanden. Sluit dit venster |
|
| Info: Beheer |
| Bij onderhoud gaat het er om de beplanting in een goede conditie te houden. Het meest karakteristiek voor het groene vak is, dat we met levend materiaal werken dat aan allerlei veranderingen onderhevig is. De planten groeien en door de natuur wordt er van alles aan toegevoegd: kruiden, vogels en insecten. De betekenis van de beplanting neemt dus toe. Onderhoud komt dan neer op het begeleiden en stimuleren van natuurlijke processen. Dat is geen tijdelijke fase, maar een doorlopend proces. Ieder groeiseizoen verandert de beplanting en iedere keer opnieuw moet daar op worden gereageerd. De vraag is niet, hoe kan ik de natuur zo houden, maar hoe kan het ecologische kapitaal toenemen. |
| Sluit dit venster |
| Info: Beheerhandelingen |
| Op deze Cd-rom en in het plantenvademecum komen allerlei beheerhandelingen ter sprake. Op deze pagina worden er een aantal genoemd en met foto's geïllustreerd. |
| Sluit dit venster |
|
| Info: Literatuur |
| Goed gebruik van literatuur en de juiste wijze van refereren dragen bij aan de kwaliteit van een document (rapport, boek, tijdschriftartikel of website). Daarom is er bij deze werkplaats een handleiding bijgevoegd voor het gebruik van en het verwijzen naar bronnen. Hierbij wordt uitgegaan van het "Harvard System" |
| Sluit dit venster |
| Inhoud hoofdstukken | Home | |
| Deze pagina geeft een overzicht van de inhoud en de structuur van: | ||
| Groen voor gezondheid, welzijn en biodiversiteit | ||
Zoektraject -- Deze Cd-rom bestaat uit 146 mappen, ca. 5000 bestanden (teksten, tabellen en database bestanden en ca. 1250 foto's). Om het spoor hierin niet kwijt te raken, is de mogelijkheid om te surfen beperkt. Het principe is dat er vanuit de startpagina's en vanuit de homepage nieuwe pagina's kunnen worden geopend. Dit is een vrij strakke structuur. Als u de ene pagina opent verdwijnt de andere uit beeld. Via het plantenregister zijn vrijwel alle pagina's die rechtstreeks betrekking hebben op de vegetatie ook als afzonderlijke pagina te openen. Als u daarvoor kiest, wordt u aangeraden om deze pagina's na het raadplegen direct te sluiten. Doet u dat niet dan kan er een hinderlijke opeenstapeling van pagina's ontstaan. |
||
| Via het Plantenregister zijn de meeste pagina's die betrekking hebben op de beheertypen afzonderlijk, maar "blanc" te openen. Zie verder bij register | ||
| Alle Internetlinks op deze Cd-rom zijn in dec. 2008 gecontroleerd op hun actualiteit. | ||
|
||
|
||
| Faunavriendelijk beheer | Home | |
| Inleiding | ||
| Ongewervelde dieren | ||
| Wilde bijen in stedelijk groen | ||
| Vlinders en Vlinderstichting | ||
| Vogels en Overzichtstabel | ||
| Overige fauna | ||
| Begrazing | ||
| Natuurwetgeving | ||
| Tekeningen structuurvariatie en biodiversiteit | ||
| Terug naar top pagina | ||
| WERKPLAATS | Home | |
| Herkenningstabel bos en struweel Info | ||
| Samenvattend overzicht bos en struweel Info | ||
| Keuzentabel soortensamenstelling beplantingen Info | ||
| Groeiplaatsfactoren Info | ||
| Landschapselementen en bosstructuur | ||
| Landschapselementen Info | ||
| Tabel afmetingen Info | ||
| Structuur van bos voor fauna en beleving Info | ||
| Kruidlaag Info | ||
| Aanlegfase Info | ||
| Beheer Info | ||
| Beheerhandelingen Info | ||
| Plantendatabase Info | ||
| Zoek plant & beheertype Info | ||
| Literatuur Info | ||
| Terug naar top pagina | ||
|
||
| Bos- en struweelachtige beplantingen | Home | |
| Inleiding | ||
| Foto's stadslandschappen | ||
| Leeswijzer | ||
| Natuur als referentiekader | ||
| Bosgemeenschappen | ||
| Wilgenvloedbos en struweel | ||
| Elzenbroekbos | ||
| Berkenbroekbos | ||
| Naaldbossen | ||
| Eiken- en beukenbossen op arme bodem | ||
| Eiken- en beukenbossen op rijke bodem | ||
| Struwelen | ||
| Wilgenbroekstruwelen | ||
| Doornstruwelen | ||
| Spontane bosvorming | ||
| Terug naar top pagina | ||
|
||
| Watervegetaties | Home | |
| Inleiding | ||
| Water- en verlandingsvegetaties | ||
| Betekenis van water | ||
| Watervegetatie en beheertypen | ||
| Verlandingsvegetaties en beheertypen | ||
| Drijftillen | ||
| Poelen | ||
| Natuurtechnische oevers | ||
| Literatuur | ||
| Foto's | ||
| Terug naar top pagina | ||
|
||
|
||
| Ruigte | Home | |
| Omschrijving ruigte | ||
| Betekenis | ||
| Beheer | ||
| Literatuur | ||
| Overzicht beheertypen en foto's | ||
| Terug naar top pagina | ||
|
||
| Graslandvegetaties | Home | |
| Inleiding | ||
| Graslanden | ||
| Betekenis | ||
| Beheer | ||
| Ontwikkeling bloemrijk grasland | ||
| Maaitijdstip en frequentie | ||
| Veilige maaidata | ||
| Toepassingen | ||
| Literatuur | ||
| Overzicht beheertypen | ||
| Foto's | ||
| Terug naar top pagina | ||
|
||
|
||
| Pioniervegetaties | Home | |
| Omschrijving | ||
| Betekenis soorten | ||
| Indicatoren | ||
| Fauna | ||
| Beheer | ||
| Toepassingen | ||
| Literatuur | ||
| Overzicht beheertypen | ||
| Foto's voorbeelden van pioniermilieus | ||
| Terug naar top pagina | ||
|
||
|
||
| Betekenis bomen | Home | |
| Inleiding | ||
| Een stad zonder bomen | ||
| Aandacht voor bomen | ||
| Argumenten voor bomen | ||
| Literatuur | ||
| Alfabetisch overzicht | ||
| Thematisch overzicht | ||
| Condities stadsbomen | ||
| Inleiding | ||
| Stedelijke groeiplaats | ||
| Vuistregels | ||
| Foto's | ||
| Terug naar top pagina | ||
|
||
|
||
| Betekenis groene ruimte | Home | |
| Natuur en biodiversiteit | ||
| Relatie mens-natuur | ||
| Mens en samenleving | ||
| Recreatie | ||
| Welzijn | ||
| Mentale gezondheid | ||
| Fysieke gezondheid | ||
| Spelen | ||
| Sociale contacten | ||
| Stadsecologische aspecten | ||
| Stadsklimaat | ||
| Luchtkwaliteit | ||
| Culturele waarden | ||
| Economische betekenis | ||
| Kwaliteit leefomgeving | ||
| Literatuur | ||
| Thematisch overzicht | ||
| Alfabetisch overzicht | ||
| Terug naar top pagina | ||
|
||